فقر و دو معناي آن
اللهَ اللهَ فِي الطَّبَقَةِ السُّفْلَى مِمَّنْ
. . . تَقْتَحِمُهُ الْعُيُونُ وَتَحْقِرُهُالرِّجَالُ
نكته اول
در اسلام، عدالت يك مفهوم انتزاعي و ذهني نيست. بلكه يك شاخص رياضي براي آن تعريف شده است. اين معيار و شاخص فقر است. چنانچه امام صادق(عليه السلام) فرمود: ان الناس يستغنون إذا عُدل بينهم.
بنابراین از نظر اسلام برای سنجش میزان عدالت اجتماعی در جامعه باید وضع فقرای جامعه را بررسی کرد.
نكته دوم
فقر را مي توان به دوگونه معنا كرد. در يك حالت، وقتي فرد قادر به تامين نيازهاي اوليه زندگي خود يعني خوراك، پوشاك، مسكن و آموزش نباشد مي گوييم فقير است.يعني از سرپناه مناسب برخوردادر نيست، امكانات آموزشي مناسبي در دسترس او نيست، و يا در تهيه غذاي مصرفي خود دچار مشكل است و امثال آن.
فقر را به گونه اي ديگر هم مي توان معني كرد، و آن مقايسه سطح و كيفيت زندگي اقشار مختلف در جامعه است.توضيح آنكه اختلاف طبقاتي زياد در جامعه ، علت به وجود آمدن احساس فقر –خصوصا در ميان طبقات متوسط به پايينِ- جامعه است، هر چند نيازهاي اوليه اين افراد تامين شده باشد.
شيوه زندگي افراد ثروتمند در جامعه شيوه زندگي ديگران را تحت تاثير قرار مي دهد. به طوري كه قشرهاي ديگر تمايل پيدا مي كنند مانند ثروتمندان رفتار كنند. مانند آنان بپوشند، بخورند، و از وسايل – هر چند تجملاتي- استفاده كنند.در نتيجه نيازهاي جديدي در جامعه – حداقل براي قشر متوسط – ايجاد مي شود. يعني، همين امكانات تجملي گاه – در اثر مرور زمان - به عنوان يك نياز جديد مطرح مي شود.
حتي اگر نيازي كه در اثر حس فقر براي افراد ايجاد مي شود را نياز واقعي آنها ندانيم، اثرات مخرب اجتماعي و رواني آن به هيچ وجه قابل چشم پوشي نيست. آسيب هاي روحي و رواني فقر بدتر از پيامدهاي اقتصادي آن است.
نكته سوم
به آمارهاي زير – با توجه به آنچه گفته شد- توجه كنيد:
**در سال 1375 50 درصد فقير جمعيت 16.8 درصد درآمدها و 10 درصد غني تر 40درصد درآمدها را در اختيار داشت.
-
سهم دهك هاي بالاي جامعه از انرژي 27 برابر دهك هاي پاييني است(يعني از حدود 40 ميليارد دلار يارانه دولت به بخش انرژي حدود يك و نيم ميليارد آن به افراد واقعا فقير مي رسد)
-
20 تا 30 درصد پول مملكت دست 2 درصد جامعه است و 5 درصد جامعه 90 درصد منابع بانكي را در اختيار دارند(دبير كل بانك مركزي-دنياي اقتصاد-مهرماه)
-
[در حال حاضر]مصرف دهك هاي بالاي جامعه 17 برابر دهك پايين جامعه است(معاون اول رييس جمهور- مردادماه – خبرگزاريها)
هشدار!
اين نسبت در ايران به طور دقيق تر برابر 17.2 است در حالي كه در پاكستان 6.7، در تايلند 11.6 در چين 12.6 در فرانسه 9 در سوييس 7.9 و در آلمان 7.2 است!!آيا اين است اقتصاد ناب محمدي؟؟
-
در حال حاضر 7 دهك درآمدي كشور به دليل عدم توزيع متعادل ثروت و درآمدها ، قادر به خريد شير گران نيستند.( معاون اول رييس جمهور- خبرگزاري مهر)
-
در دهه 60، سطح متوسط درآمد در دهك میانى بود؛ یعنى نیمى از جامعه، كمتر و نیمى بیشتر از متوسط درآمد جامعه، درآمد داشتند. در دهه 70 و 80، سطح متوسط درآمد به ترتیب به دهك 6 ، 7 و 8 درآمدى رسیده است؛ به این معنا كه در دهه 70 تنها درآمد 30 تا 40 درصد و در دهه 80 تنها 20 تا 30 درصد جمعیت بیشتر از سطح متوسط درآمد بوده و در نتیجه روند نابرابرى و راندن بخشى از جامعه به سمت گروههاى زیر خط فقر به تدریج تشدید شده است. بررسیهاى سال 80 نشان میدهد 10 درصد ثروتمندترین جامعه شهری، 4/15 برابر 10 درصد فقیرترین آن و 10 درصد ثروتمندترین روستایی، 3/18 برابر10 درصد فقیرترین این جامعه هزینههاى زندگى صرف میكنند.(ايسنا)
اين كلام امام است كه :" اسلام جيب پر كن نيست ، اسلام با ضعفا است ... ايـن پـول هـاى نـقـد زيـادى كه ما نمى توانيم تصورش را بكنيم ... ما مى خواهيم از توى شكم اينها بيرون بياوريم و بين همين ملت پخش كنيم ..."
چه مي خواستيم و چه كردند!
-
شكاف نرمال فقر كه نشاندهنده فاصله افراد فقير از خط فقر است، از 05/0 درصد براي مناطق شهري و 12/0 درصد براي مناطق روستايي در سال 1380 به 08/0 و 08/0 درصد در سال 83 كاهش يافته است. اين در حالي است كه هرچه اين رقم افزايش يابد، نشان ميدهد فقرا فاصله بيشتري از خط فقر پيدا كردهاند.(ايسنا)
-
سالانه 3 تا 4 درصد مردم به علت هزينه هاي اجتناب ناپذير درمان از طبقه متوسط جامعه به طبقه فقير سقوط [آزاد]كرده(!) و به زير خط فقر نزول پيدا مي كنند كه اين ميزان بايد به زير يك درصد برسد!!!(شهريور ، روزنامه جوان)
-
جمعيت فقير كشور در دولت نهم از 11.3 درصد به 13.3 درصد افزايش يافت... مجموع فقراي كشور بيش از نه ميليونو دويست و چهل هزار نفر است.(سرمايه)
**قسمتی از مقاله ایست که در یکی از نشریات دانشجویی چاپ شده است.
